Identyfikowalność — definicja i skuteczne wdrożenie

Identyfikowalność zapewnia przejrzystość, bezpieczeństwo i efektywność operacyjną w wielu sektorach. Znajomość trasy pokonywanej przez produkt od miejsca wysyłki do punktu docelowego pozwala podejmować trafne decyzje i błyskawicznie reagować na wszelkie nieprzewidziane zdarzenia. Coraz więcej konsumentów chce wiedzieć, skąd pochodzą zakupione przez nich produkty i jakim procesom są poddawane, zanim trafią do ich rąk.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest identyfikowalność i dlaczego odgrywa kluczową rolę, omawiamy jej poszczególne rodzaje oraz pokazujemy, jak wdrożyć skuteczny plan jej osiągnięcia. Przyglądamy się również systemom, które ją umożliwiają, i prezentujemy konkretne przykłady z rynku.

Identyfikowalność — co to jest?

Identyfikowalność to proces śledzenia produktu na każdym etapie łańcucha dostaw — od przyjęcia surowców wykorzystywanych do produkcji po dostawę do klienta końcowego. Monitorowanie polega na rejestrowaniu każdej operacji, w tym produkcji, transformacji, magazynowania, sprzedaży oraz dystrybucji.

Mówiąc o identyfikowalności produktu, mamy na myśli zdolność do gromadzenia i rejestrowania kluczowych informacji o każdym artykule, co pozwala w dowolnym momencie odtworzyć jego pełną historię. Tego typu identyfikowalność może obejmować kilka różnych aspektów — pochodzenie materiałów i komponentów, procesy, jakim został poddany produkt, oraz dystrybucję lub lokalizację towaru po jego dostarczeniu.

Identyfikowalność żywności wymaga znajomości pochodzenia oraz jakości składników, a także rejestrowania każdego etapu, przez który przechodzą. W przemyśle elektronicznym czy motoryzacyjnym kontroli podlegają wykorzystanie części i komponentów, użyte maszyny, a nawet uczestniczący w procesie produkcyjnym operatorzy.

Dlaczego identyfikowalność jest tak istotna?

Kontrola identyfikowalności pozwala poznać pochodzenie, pełną historię oraz przebieg dystrybucji artykułów, co ma fundamentalne znaczenie dla zapewnienia sprawnego funkcjonowania łańcucha dostaw. Wśród głównych zalet wyróżniają się:

• Przestrzeganie norm. W wielu sektorach obowiązują przepisy wymagające zapewnienia identyfikowalności produktów w celu ochrony konsumentów, zagwarantowania kontroli jakości oraz zminimalizowania ryzyka.
• Bezpieczeństwo produktu. Identyfikacja partii dotkniętych skażeniem, wadami fabrycznymi lub uszkodzeniami umożliwia selektywne wycofanie serii z rynku zamiast podejmowania masowego działania, co zmniejsza koszty związane z ewentualnymi incydentami.
• Zaufanie klientów. Konsumenci doceniają wiedzę na temat pochodzenia produktów, które nabywają, sposobu ich wyprodukowania oraz tego, czy spełniają normy etyczne oraz środowiskowe.
• Efektywność operacyjna. Identyfikowalność umożliwia kontrolę jakości i zmniejsza koszty wynikające z błędów.
• Strategiczne wsparcie. Rejestrowanie szczegółowych informacji na każdym etapie generuje wartościowe dane, które pozwalają analizować trendy, optymalizować procesy i podejmować świadome decyzje.

Rodzaje identyfikowalności

Łańcuch dostaw firm obejmuje liczne operacje, m.in. przyjęcie towarów, kompletację czy wysyłkę. W zależności od etapu, na którym znajdują się artykuły, oraz kierunku, w jakim należy śledzić informacje, wyróżnia się cztery rodzaje identyfikowalności:

• Identyfikowalność wsteczna. Dotyczy wszystkiego, co wiąże się z pochodzeniem produktu. Obejmuje identyfikację wykorzystanych surowców, dostawców oraz początkowe procesy produkcyjne, którym został poddany.
• Identyfikowalność w przód. Obejmuje monitorowanie produktu od momentu wydania go z zakładu produkcyjnego lub magazynu aż po dostarczenie go do klienta końcowego, w tym transport, warunki wysyłki oraz terminy dostawy.
• Identyfikowalność wewnętrzna. Skupia się na transporcie wewnętrznym i zmianach, jakim poddawany jest produkt w firmie — od składowania i obsługi ładunków po mieszanie i montaż komponentów. Monitoruje ilości, czas realizacji oraz wyniki uzyskane na każdym etapie. Wiąże się bezpośrednio z identyfikowalnością wsteczną i w przód, chociaż w tym przypadku kryterium klasyfikacji stanowią procesy realizowane wewnątrz firmy.
• Identyfikowalność zewnętrzna. Odnosi się do monitorowania produktu po opuszczeniu przez niego przedsiębiorstwa, obejmując cały proces dystrybucji i dostawy do klienta. Również wiąże się z identyfikowalnością wsteczną i w przód, jednak stanowi odmienny sposób kategoryzowania informacji, skoncentrowany na procesach zachodzących poza strukturami przedsiębiorstwa.

Wdrożenie planu identyfikowalności

Aby zapewnić identyfikowalność produktów w firmie, należy opracować skrupulatny plan, który obejmuje następujące etapy: 

1. Analiza początkowa. Przeanalizowanie procesów firmowych oraz dostępnych systemów rejestrowania informacji w sposób precyzyjny i uporządkowany.
2. Zdefiniowanie zasięgu planu. Plan budowania identyfikowalności należy rozpocząć od dokładnego określenia konkretnych celów. Jeśli priorytetem są relacje z konsumentem końcowym, system musi gwarantować precyzyjną wiedzę o tym, do jakich klientów, kanałów czy punktów sprzedaży trafia każda partia towaru. Jeśli celem jest wykazanie zgodności z przepisami oraz zagwarantowanie pochodzenia komponentów, należy zapewnić identyfikowalność pozwalającą na dokładne odtworzenie danych o dostawcach, surowcach i procesach. W praktyce najczęstszą opcją jest podejście dwukierunkowe.
3. Ustalenie punktów kontrolnych. Konieczne jest określenie, na których etapach będą gromadzone dane o produktach. Zazwyczaj znajdują się w miejscu przyjęcia produktów, składowania oraz w strefie pakowania i wysyłki.  
4. Ustalenie zakresu danych gromadzonych na każdym etapie. Jakie towary są przyjmowane w obiekcie (produkt, producent, data, seria, ilość), co się z nimi dzieje (stosowane procesy, mieszanie, daty, osoby odpowiedzialne) oraz jakie artykuły są wysyłane (adresat, ilość, data i seria).
5. Rejestrowanie informacji w systemie zarządzania do dokumentacją. Wszystkie dane zgromadzone w punktach kontrolnych powinny trafiać do jednego, ustrukturyzowanego systemu dokumentacji, który pozwala na jednolite organizowanie informacji. System musi być przejrzysty, intuicyjny i gwarantować dostęp w dowolnym momencie.
6. Weryfikacja planu poprzez symulacje. Po wdrożeniu planu identyfikowalności, zaleca się przeprowadzić jego weryfikację poprzez symulacje. Można np. wybrać daną partię produktu i sprawdzić, czy można szybko i wiarygodnie ją wyśledzić. Taka próba pozwoli przetestować rzeczywistą wydajność systemu i dokonać potrzebnych zmian, aby zagwarantować jego prawidłowe działanie.

Plan identyfikowlaności — przykład

Plan identyfikowalności ma zastosowanie w różnych branżach. Np. w sektorze spożywczym oraz farmaceutycznym obejmuje on etapy od przyjęcia surowców po wysyłkę gotowych produktów. W tym celu należy rejestrować partie produktów, daty pakowania i miejsca docelowe dystrybucji, co pozwala na pełne i precyzyjne udokumentowanie każdego etapu procesu. Dzięki takiemu planowi identyfikowalności, w przypadku wystąpienia alertu sanitarnego można natychmiast zidentyfikować skażone partie towaru i wycofać je z rynku bez konieczności wstrzymywania pozostałej części produkcji.

Dostępne systemy identyfikowalności

Systemy identyfikowlaności to narzędzia i procesy wykorzystywane przez firmy do śledzenia transportu i historii produktów w ramach łańcucha dostaw. 

Firmy potrzebują przede wszystkim systemów do przechwytywania danych na każdym etapie łańcucha dostaw. Przykładowo, kody kreskowe pozwalają na szybkie i ekonomiczne rejestrowanie przyjęć oraz wydań towaru, z kolei etykiety RFID umożliwiają bezdotykową identyfikację na odległość. Czujniki IoT są coraz częściej stosowane w magazynach, jako że kontrolują zmienne takie jak temperatura, wilgotność czy lokalizacja każdego artykułu w czasie rzeczywistym, co jest fundamentalne w kontekście zarządzania produktami szybkopsującymi się.

Po przechwyceniu danych należy je uporządkować i zarządzać nimi przy użyciu odpowiedniego oprogramowania. System ERP (enterprise resource planning) integruje identyfikowalność z innymi obszarami działania firmy, m.in. zakupami, sprzedażą czy produkcją. Jednakże, mając na celu zapewnienie całkowitej i szczegółowej identyfikowlaności, konieczne jest wdrożenie systemu zarządzania magazynem (WMS). System ten działa jak pełnoprawny program do śledzenia produktów, ponieważ rejestruje każdy etap, przez który przechodzi artykuł — od przyjęcia do magazynu po wysyłkę i dostawę do klienta. Dzięki tak dużej szczegółowości wszystkie dane są precyzyjne i zawsze dostępne.

Identyfikowalność w logistyce — przykłady

Identyfikowalność w logistyce nie sprowadza się wyłącznie do założeń teoretycznych, lecz przekłada się na konkretne rozwiązania. Firmy działające w różnych sektorach wdrożyły plany identyfikowalności oparte na systemie zarządzania magazynem Easy WMS Mecaluxu, aby w pełni kontrolować realizację operacji:

• IKEA Components. Firma specjalizująca się w dystrybucji akcesoriów i komponentów meblowych wdrożyła kompleksowy system śledzenia produktów w swoim centrum logistycznym w słowackiej miejscowości Malacky. Na stanowiskach kontroli rozmiaru i wagi palet Easy WMS sprawdza, czy wymiary i stan palet spełniają wymogi pozwalające na ich magazynowanie. Po wprowadzeniu strategii dystrybucji zapasów (slotting) do akcji wkracza automatyzacja — za pomocą przenośników oraz układnicy palety są transportowane do odpowiednich miejsc składowania. „Gdy palety znajdują się już na regałach, Easy WMS może w czasie rzeczywistym śledzić stan magazynowy każdego produktu i informować o aktualnym poziomie zapasów”, podkreśla Dyrektor Operacyjny w IKEA Components.
• Novartis. W przemyśle farmaceutycznym, skrupulatna i bezbłędna kontrola zapasów zapewnia zachowanie właściwości leków. W magazynie firmy Novartis w Strykowie Easy WMS umożliwia śledzenie szerokiej gamy leków generycznych, szczepionek oraz leków onkologicznych. Oprogramowanie Mecaluxu przypisuje każdy produkt do miejsca składowania zgodnie z ich specyfikacją. Poprzez sterowanie automatycznymi urządzeniami transportu bliskiego, np. układnicami paletowymi, zapewnia dostęp do informacji o dokładnej lokalizacji każdego artykułu.
• ADA. W portugalskiej miejscowości Paços de Ferreira Easy WMS skrupulatnie monitoruje wyroby medyczne firmy ADA. „Od kwiatu bawełny po gotowy opatrunek – pełna identyfikowalność w całym procesie produkcji i magazynowania stanowi gwarancję najwyższej jakości naszych produktów”, zapewnia Paulo Andrade, CEO grupy ADA. Easy WMS koordynuje przepływ sprzętu medycznego — od momentu opuszczenia linii produkcyjnej i przyjęcia do magazynu, aż po sprawną wysyłkę do klientów. „Dwukierunkowa komunikacja między systemami East WMS i ERP zapewnia lepszą kontrolę nad zapasami”.

Znaczenie identyfikowalności

Pełna identyfikowalność produktów to dziś warunek konieczny, by skutecznie konkurować na coraz bardziej wymagających i przejrzystych rynkach. Poza spełnianiem wymogów formalnych wspiera rozwój innowacji, buduje zaufanie i zwiększa odporność łańcucha dostaw. W tym kontekście zastosowanie zaawansowanej technologii takiej jak system zarządzania magazynem jest konieczne, ponieważ zapewnia identyfikowalność poprzez centralizowanie informacji, łączenie magazynu z pozostałymi działami firmy i usprawnia dokładną kontrolę zapasów. System nie tylko odpowiada za całkowitą transparentność wszystkich operacji, ale również podnosi wydajność i zapewnia pełny wgląd w przepływy materiałów. Identyfikowalność wspierana przez WMS podnosi konkurencyjność i elastyczność firm na ciągle zmieniającym się, globalnym rynku.