Łańcuch chłodniczy w logistyce

Łańcuch chłodniczy ma kluczowe znaczenie dla zachowania wysokiej jakości żywności oraz leków. Jest to znana od wielu lat metoda, natomiast obecnie firmy wykorzystują najnowsze osiągnięcia technologii, aby zachować integralność towarów na każdym etapie łańcucha dostaw. W tym wpisie przedstawiamy, jak działa łańcuch chłodniczy, w jakich branżach jest stosowany, a także jak powinna wyglądać jego konserwacja.

Czym jest łańcuch chłodniczy i do czego służy?

Łańcuch chłodniczy to zbiór procesów i procedur, mający na celu utrzymanie kontrolowanej temperatury w  na każdym etapie łańcucha dostaw. Jego zadaniem jest zachowanie właściwości delikatnych produktów w stanie nienaruszonym, zapobiegając ich psuciu czy rozwojowi bakterii. Stanowi kluczowy element procesu składowania i transportu dóbr konsumpcyjnych, np. żywności, farmaceutyków czy produktów kosmetycznych lub laboratoryjnych.

Aby zachować ciągłość łańcucha chłodniczego, stosuje się różne zakresy temperatur, dostosowane do specyfiki danego produktu. Ultrazamrażanie świetnie sprawdza się w przypadku specjalistycznych szczepionek i próbek biologicznych. Głębokie zamrażanie jest stosowane w przemyśle spożywczym do mrożenia mięs, ryb, lodów i warzyw. Super chłodzenie jest doskonałym rozwiązaniem w przypadku wysokiej jakości świeżych ryb i owoców morza. Standardowe chłodzenie jest powszechnie stosowane w odniesieniu do nabiału, świeżego mięsa, wędlin oraz delikatnych owoców i warzyw. Z kolei precyzyjnie kontrolowane chłodzenie zapewnia stabilność szczepionek, insuliny, leków oraz innych produktów biologicznych.

Działanie łańcucha chłodniczego

W logistyce łańcuch chłodniczy dzieli się na trzy główne gałęzie:

• Magazynowanie kriogeniczne. Wymaga wdrożenia instalacji logistycznych, np. komór magazynowych skonstruowanych z płyty warstwowej. Są wyposażone w systemy chłodnicze, które regulują temperaturę za pomocą sprężarek, skraplaczy, zaworów rozprężnych i parowników. Regały przeznaczone do tego typu warunków, takie jak Mecaluxu, są produkowane ze stali nierdzewnej, dzięki czemu są odporne na skrajnie niskie temperatury.
• Transport. Artykuły spożywcze i produkty wrażliwe na ciepło należy przewozić w pojazdach chłodniczych, umożliwiających monitorowanie temperatury. Dzięki temu towar dociera do celu w optymalnym stanie.
• Monitorowanie temperatury. Temperatura monitorowana jest na każdym etapie łańcucha, od miejsca początkowego do docelowego, m.in. platformy dystrybucyjnej lub punktów sprzedaży.

Niskie temperatury hamują rozwój mikroorganizmów, np. bakterii. Jednak niska temperatura nie wystarczy, aby zniszczyć drobnoustroje, które już znajdują się na produkcie.

Przerwanie łańcucha chłodniczego może prowadzić do straty dóbr, spadku skuteczności leków lub szczepionek, a nawet stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia konsumentów. Przykładowo, rozmrożonej żywności nie należy ponowne zamrażać, chyba że została poddana obróbce termicznej w temperaturze co najmniej 70°C.

Regulacje dotyczące łańcucha chłodniczego

Choć nie istnieje jeden globalny organ nadzorczy, który określałby jednolite zasady funkcjonowania łańcucha chłodniczego, stosuje się wiele norm i regulacji wprowadzanych przez różne organizacje oraz agencje. Różnią się one w zależności od branży i kraju, dlatego bezwzględnie należy zwracać na nie uwagę.

Jednym z najbardziej znanych na świecie systemów zarządzania ukierunkowanych na zapewnienie bezpieczeństwa żywności jest Analiza Zagrożeń i Krytyczne Punkty Kontroli (HACCP). Proces HACCP został opracowany po to, aby zapobiegać zagrożeniom takim jak przerwanie łańcucha chłodniczego, które mogłoby wpłynąć na jakość i bezpieczeństwo produktów. W jego ramach identyfikuje się potencjalne ryzyka, wyznacza krytyczne punkty kontrolne, ustala dopuszczalne limity, wdraża procedury monitorowania oraz określa działania korygujące na wypadek wystąpienia odchyleń.

Branże wykorzystujące łańcuch chłodniczy

Systemy łańcucha chłodniczego wykorzystywane są w wielu sektorach przemysłu ze względu na specyfikę oferowanych przez nie produktów, m.in.:

• Żywność. Magazyn z mrożonkami firmy Congelados de Navarra znajdujący się w hiszpańskiej miejscowości Fustiñana, pod Pampeluną, jest jednym z największych obiektów tego typu w Europie. W czterech samonośnych instalacjach składowanych jest 160 000 palet z produktami w stałej temperaturze wynoszącej -25ºC. Automatyczny system Pallet Shuttle oraz oprogramowanie magazynowe Easy WMS optymalizują wykorzystywanie przestrzeni, a w efekcie zmniejszają koszty związane ze zużyciem energii.
• Napoje. Producenci oraz dystrybutorzy napojów również muszą zapewnić wysoką jakość, identyfikowalność i bezpieczeństwo produktów. Firma mleczarska Laiterie Saint-Père, należąca do grupy Intermarché, dysponuje automatycznym magazynem paletowym zbudowanym przez Mecalux w Saint-Père-en-Retz, we Francji, w którym utrzymywana jest temperatura na poziomie 2ºC dzięki wykorzystaniu paneli z płyty warstwowej oraz systemów chłodzących.
• Kosmetyki. Niektóre produkty do pielęgnacji należy przechowywać w niskiej temperaturze, aby nie straciły swoich właściwości. Cosmopak to producent kosmetyków, którego zakład produkcyjny znajduje się w Portugalii, w miejscowości Ovar. Dysponuje magazynem automatycznym o długości 148 m, mieszczącym 3800 palet, gdzie składuje surowce w temperaturze chłodniczej oraz otoczenia.
• Farmaceutyki. Niska temperatura odgrywa kluczową rolę w procesie magazynowania leków oraz zachowaniu skuteczności niektórych terapii. Przykładem jest Frosst Ibérica, oddział produkcyjny koncernu Merck Sharp & Dohme (MSD), który przeznaczył 800 m² swojego magazynu o łącznej powierzchni 6200 m² w Alcalá de Henares (w Hiszpanii) wyłącznie na składowanie szczepionek w stałej temperaturze 5ºC.

Rozwiązania dla łańcucha chłodniczego

Utrzymanie ciągłości łańcucha chłodniczego zapewnia wysoką jakość, dłuższą trwałość oraz optymalny stan produktów. W tym celu warto wdrożyć narzędzia oraz systemy bezpieczeństwa łańcucha chłodniczego:

• Chłodnie. W magazynach chłodniczych akumulacyjne systemy składowania stanowią jeden z najlepszych sposobów na zapewnienie optymalnego stanu towarów wrażliwych na ciepło. Maksymalne wykorzystanie powierzchni składowania pozwala ograniczyć kubaturę wymagającą chłodzenia, co przekłada się na większą efektywność energetyczną. Natomiast magazyny automatyczne skracają ekspozycję operatorów na zimno i zapobiegają nagłym zmianom temperatury.
• System zarządzania magazynem (WMS). Wiedza o tym, gdzie dokładnie znajdują się produkty, zarówno na etapie intralogistyki, jak i w całym łańcuchu dostaw, umożliwia ich szybką identyfikację oraz dostarcza informacji niezbędnych do utrzymania ciągłości łańcucha chłodniczego. Easy WMS nadzoruje i koordynuje wszystkie operacje i zasoby w magazynie. Optymalizuje fizyczne i dokumentacyjne zarządzanie przepływem towaru, zapewniając całkowitą identyfikowalność zapasów w czasie rzeczywistym.
• Monitorowanie temperatury i wilgotności. Czujniki umożliwiają ciągłe monitorowanie warunków otoczenia podczas magazynowania i transportu. Dzięki temu Internet Rzeczy (IoT) umożliwia stałą kontrolę parametrów, zapobiegając rozwojowi mikroorganizmów, utracie wartości odżywczych produktów oraz stabilności leków.
• Urządzenia typu rugged. Urządzenia o podwyższonej wytrzymałości i odporności na uderzenia to kluczowy element wyposażenia w łańcuchu chłodniczym, ponieważ z założenia są przystosowane do pracy w trudnych warunkach, takich jak komory mroźnicze i chłodnicze.
• Pojazdy chłodnicze. Komora z izolacją termiczną oraz agregat chłodniczy pozwalają tym pojazdom utrzymać odpowiednio niską temperaturę na całej trasie przejazdu.

Technologia sprzymierzeńcem łańcucha chłodniczego

Łańcuch chłodniczy jest niezbędny do zapewnienia integralności produktów spożywczych, leków czy materiałów biologicznych, a technologia oferuje zaawansowane rozwiązania do optymalizacji zarządzania składowaniem zapasów czy transportem, a także monitorowania przebiegu tych procesów. Są one kluczowe dla zapewnienia wysokiej jakości, bezpieczeństwa i trwałości produktów, a także spełnienia wymogów prawnych i norm branżowych.

Równie istotne są systemy zarządzania magazynem (WMS) wspierane przez sztuczną inteligencję, które optymalizują proces składowania i rotację zapasów, minimalizując ryzyko powstawania strat. Roboty oraz rozwiązania automatyczne w centrach dystrybucyjnych usprawniają załadunek i rozładunek, skracając czas ekspozycji na nieodpowiednią temperaturę i zapewniając integralność łańcucha chłodniczego. Podsumowując, synergia technologii i łańcucha chłodniczego ma decydujące znaczenie dla zachowania wysokiej jakości, bezpieczeństwa oraz zrównoważonego charakteru procesów logistycznych i samych produktów.